امروزه پديده وبلاگ يکی از مهم‌ترين‌ها در فناوری اطلاعات محسوب می‌شود. پديده‌ای که مدتی کوتاه پس از تولدش، مرزها را درنورديده و پا به اجتماع پارسی‌زبانان گزارده است. در زمينه ساخت يک وبلاگ، تا کنون سه کتاب منتشر شده است که هم‌اکنون به بررسی و نقد اين سه می‌پردازم:
1- داريوش فرسايی، راهنمای آسان وبلاگ‌نويسی، تهران، آينده ديگر و ميرزايی، نوبت اول، تابستان ۱۳۸۲، ۹۶ صفحه، فارسی.
2- حسين يعسوبی، راهنمای ساخت Weblog، تهران: ناقوس، بهار ۱۳۸۳، ۶۸ صفحه، فارسی.
3- شهاب مباشری، کليد وبلاگ، تهران، توسعه آموزش، نوبت اول، اسفند ۱۳۸۲، ۹۴ صفحه، فارسی.
۱- راهنمای آسان وبلاگ‌نویسی
ساخت، انتشار و مديريت انواع وبلاگ
اين کتاب سعی دارد تا با معرفی تعدادی از نرم‌افزارها و سيستم‌های انتشار وبلاگ، طرز ساخت وبلاگ را به وسيله آنها در قالب دروس به همراه تصاوير، به کاربران علاقه‌مند آموزش دهد. سطح آموزشی کتاب برای کاربران ابتدايی و متوسطی است که قصد ساخت وبلاگ دارند و روند آموزشی آن به صورتی است که کاربر ناآشنا به ساخت يک وبلاگ بتواند در گام‌هايی به دنبال هم با سيستم‌های ساخت وبلاگ آشنا شود و روش راه‌اندازی يک وبلاگ را گام به گام بياموزد و در نهايت بتواند تغييرات را در ظاهر وبلاگ خود اعمال کرده و آن را بهتر مديريت نمايد.
مؤلف کتاب دارای مدرک کارشناسی در رشته اقتصاد و با گرايش بازرگانی متولد ۱۳۳۹ بوده و تاکنون نزديک به هشتاد عنوان کتاب در زمينه علوم رايانه، ترجمه و تاليف کرده‌اند. مديريت انتشارات آينده ديگر که يکی از ناشران اين کتاب می‌باشد نيز بر عهده ايشان است.
کتاب راهنمای آسان وبلاگ‌نويسی در شش بخش و هر کدام به عنوان يک درس تنظيم شده است که لزوماً دنبال هم نيستند و هر يک می‌تواند به طور مستقل کاربر را به سمت ساخت يک وبلاگ هدايت نمايد. اين شش درس به ترتيب عبارت است از:
درس اول
وبلاگ چيست؟ به تعريف وبلاگ و دنيای وبلاگ‌نويسی می‌پردازد. ساختار تشکيل‌دهنده يک وبلاگ و عناصر وابسته آن به همراه اصطلاحات مرتبط، در اين درس تشريح شده است.
درس دوم
تنها به معرفی برنامه‌های رابطی که به صورت سرويس‌گيرنده (Client) بر روی رايانه کاربران نصب می‌شود، پرداخته شده است و چند برنامه کاربردی‌تر و مشهورتر در آن معرفی شده که عبارت است از: Blog buddy، w.bloggar، Slug و Radio userland.
درس سوم
مختص معرفی سرويس‌دهنده بلاگر به عنوان رايج‌ترين ابزار وبلاگ‌نويسی بوده و در اين درس شيوه کار، ملزومات، طريقه ايجاد يک وبلاگ، پست مطالب، تنظيمات بلاگر، تغييرات و عيب‌يابی در بلاگر به تفصيل و به همراه تصاوير تشريح شده است. در اين درس علاوه بر روش ساخت يک وبلاگ رايگان در بلاگر، روش مديريت و ساخت يک وبلاگ خارج از حوزه Blogspot و در حوزه‌های شخصی توضيح داده شده است.
درس چهارم
آموزش وبلاگ‌نويسی به کمک برنامه Radio userland است. در اين درس طريقه بارگذاری و نصب برنامهradio userland، طرز کار و نوشتن مطالب در آن، بخش‌های متعدد اين برنامه، نکته‌های انتشار وبلاگ و ويرايش کدها توضيح داده شده است.
درس پنجم
اين بخش به سيستم مديريت محتوای Movabletype که يکی از پرقدرت‌ترين و محبوب‌ترين برنامه‌های انتشار وبلاگ بر روی فضای اختصاصی (Host) می‌پردازد. در اين درس طريقه بارگذاری و نصب اين سيستم بر روی فضای اختصاصی توضيح داده شده و بخش‌های متعدد و امکانات آن به طور خلاصه تشريح شده است.
درس ششم
امکانات پيشرفته‌ای که سرويس‌دهنده بلاگر به کاربران ويژه خود می‌دهد و Blogger pro ناميده می‌شود، به صورت درس ششم در انتهای کتاب گنجانده شده است. در اين درس به معرفی اين سرويس و مقايسه آن با سرويس پيش‌فرض بلاگر پرداخته می‌شود.
از نکاتی که در اين کتاب به نسبت کتب مشابه به چشم می‌آيد، تنوع سرويس‌های معرفی‌شده در آن است که از اين نظر سيستم‌ها و برنامه‌های متنوع‌تری را معرفی می‌کند. اشاره به برخی از اشکال‌ها و تشريح مشکلات و روش رفع آنها از ويژگی‌های ديگر اين کتاب است. برخی از بخش‌ها و سرفصل‌های دروس برای کاربر ناآشنا راهنمای خوبی بوده و می‌تواند وی را در ساخت وبلاگ دلخواه خود ياری رساند اما در برخی از موارد موضوع به گونه‌ای تشريح شده که تنها کاربران باتجربه‌تر از آنها سر در می‌آورند. از نقاط قوت اين کتاب شرح برنامه‌های سمت سرويس‌گيرنده يا Client است که در کتب مشابه به هيچ‌وجه به آنها پرداخته نشده است.
نحوهٔ تنظيم مطالب مندرج در دروس نشان‌دهندهٔ آن است که مؤلف عملاً تمامی مراحل را طی کرده و به برخی از مشکلات پيش آمده شخصاً برخورده و روش حل آنها را نيز متذکر شده است، اما به دليل اينکه تمامی دروس بر روی وبلاگ‌های انگليسی آزمايش شده‌اند، عملاً مشکلاتی را که يک کاربر برای ايجاد يک وبلاگ به زبان فارسی به آن برخواهد خورد از قلم افتاده است. مواردی چون تنظيم صفحات برای متون فارسی که يکی از مشکلات پايه برای وبلاگ‌های فارسی است از نکاتی است که مخاطب فارسی‌زبان در بيش‌تر مواقع با آن دست به گريبان است. سيستم‌های مديريت محتوای فارسی مانند پرشين‌بلاگ و بلاگ‌اسکای در اين کتاب تشريح نشده و اين در حالی است که بسياری از وبلاگ‌های فارسی و درصد عظيمی از آنها بر روی اين دو سرويس‌دهنده و بالاخص پرشين‌بلاگ تشکيل شده و می‌شود. تصاوير موجود در کتاب در بسياری از موارد کوچک، کم کيفيت و ناخوانا هستند و تنها شمايی کلی از آن‌چه که کاربر در عمل با آن برخورد می‌کند را متصور می‌سازند. برخی از سرويس‌دهنده‌های مشمول کتاب هم‌اکنون تغيير کرده‌اند و نسخه‌های جديدتر و کارآمدتری را منتشر کرده که به دليل زمان چاپ کتاب يعنی تابستان ۸۲ توضيحات و دروس مربوطه عملاً کاربرد خود را از دست داده‌اند. از جمله اين موارد می‌توان به سرويس‌دهنده بلاگر اشاره کرد که تغييرات نسخه اخير آن باعث شده است که فصول مربوط به تشريح آن در اين کتاب کاربرد بسيار کمتری را در حال حاضر پيدا نمايند. کتاب مذکور فاقد بخشی به عنوان ضميمه است و منابع به‌صورت پيوند (Link) در بخش‌های متعدد کتاب به چشم می‌خورد.
۲- راهنمای ساخت Weblog
ساخت، انتشار و مديريت وبلاگ
اين کتاب سعی دارد به زبان ساده طرز ساخت وبلاگ با سيستم‌های پرشين‌بلاگ و بلاگر را به خوانندگان توضيح دهد. علاوه بر اين، خواننده می‌تواند طريقه استفاده از ابزارهای ديگر لازم وبلاگ‌نويسی را بياموزد. چگونگی اضافه کردن نظرسنجی، ايجاد يک فضای رايگان برای بارگذاری فايل‌ها و تصاوير، اضافه کردن شمارنده (Counter) و وضعيت آنلاين بودن نويسنده در ياهومسنجر به وبلاگ از بخش‌های مفيدی است که برای کاربران با سطح ابتدايی نوشته شده است.
مقدمة کتاب شامل تعريف وبلاگ به چند روايت مختلف است و به تشريح وبلاگ و وبلاگ‌نويس می‌پردازد.
کتاب مذکور از دو بخش مجزا تشکيل شده است که هر کدام به تفصيل به روش‌های ساخت وبلاگ در پرشين‌بلاگ و بلاگر می‌پردازند.
بخش اول مربوط است به ايجاد وبلاگ در سايت پرشين‌بلاگ. سايت پرشين‌بلاگ نخستين سرويس‌دهنده ايرانی ساخت وبلاگ است. اين بخش به‌صورت گام به گام به همراه تصاوير، مراحل ساخت وبلاگ را توضيح می‌دهد. اين مراحل شامل عضويت در سايت، ساخت وبلاگ، طريقه انتشار مطالب، گذاشتن تصوير و موسيقی می‌باشد. ثبت وبلاگ در فهرست، فراموش‌کردن کلمهٔ عبور، انجمن‌های گفت‌وگوی پرشين‌بلاگ و طرز عضويت و فعاليت در آن از توضيحات مفيدی است که به اين بخش افزوده شده است.
بخش دوم، مختص سرويس‌دهنده Blogger است. در اين بخش همانند بخش قبلی ساخت يک وبلاگ از طريق سايت بلاگر توضيح داده می‌شود. طريقه عضويت در اين سايت، فارسی کردن قالب‌های پيش‌فرض بلاگر، طريقه انتشار مطالب، تغيير در تنظيمات وبلاگ، طريقه ساخت وبلاگ گروهی، توضيح چند ترفند برای وبلاگ‌های فارسی و اضافه کردن تصاوير در وبلاگ از جمله مطالب اين بخش است.
کتاب مذکور به سرويس‌دهنده پرشين‌بلاگ هم می‌پردازد که يکی از پرکاربرد‌ترين سايت‌های ارائه‌کننده وبلاگ برای فارسی‌زبانان بوده و به دليل محيط فارسی مورد استقبال کاربران ايرانی قرار گرفته است. به همين دليل توضيح و تشريح آن بسيار مفيد بوده مخصوصاً سطح نوشته‌ها به گونه‌ای است که يک کاربر با سطح دانش ابتدايی می‌تواند به راحتی از اين کتاب استفاده کند و براي خود وبلاگ تشکيل دهد. از نقاط قوت اين کتاب می‌توان به اين اشاره کرد که سيستم بلاگر را برای کاربران فارسی‌زبان تشريح کرده است. ترفندها و ابزار ديگر مانند طريقه عضويت در چند هوستينگ رايگان و چگونگی اضافه کردن شمارنده، موسيقی و تصوير به وبلاگ از جمله مواردی هستند که همواره مورد سوؤال بسياری از کاربران بوده‌اند که به آنها در اين کتاب پاسخ داده شده است. اشکال کتاب مورد بحث همانند کتاب‌های مشابه در قديمی شدن مطالب آن و تغييراتی است که در نسخه‌های جديد اين نرم‌افزارها اعمال شده است، اما ذکری از آنها در کتاب نيامده است. تصاوير کتاب به اندازه کافی گويا و واضح هستند و از اين نظر راهنمای تصويری خوبی را برای خواننده متصور می‌نمايند. سيستم‌های کاربردی ديگر وبلاگ‌نويسی و مديريت محتوای وبلاگ از قبيل مووبل‌تايپ نيز هر چند مختصر در کتاب نيامده است.
۳- کلید وبلاگ
وبلاگ چيست و چگونه ساخته می‌شود؟
اين کتاب سعی دارد تا به خواننده درباره تاريخچه وبلاگ توضيح دهد و برخی از پيشگامان و وبلاگ‌های معروف خارجی و ايرانی را معرفی نمايد. نويسنده در ادامه سعی دارد تا خواننده را در انتخاب يک سرويس‌دهنده مناسب ياری دهد که پيشنهاد و تاکيد وی بر روی سرويس‌دهنده بلاگر است. به ادامهٔ مطالب راهنمای قدم به قدم و تصويری برای ايجاد وبلاگ ارائه شده است. همچنين در ميان مطالب، راه‌های قراردادن لينک و تصوير و روش ايجاد نظرخواهی و پيغام‌گذاری برای مطالب به چشم می‌خورد.
نويسندهٔ کتاب دارای مدرک کارشناسی ارشد مهندسی مخابرات از دانشگاه شيراز بوده و تا کنون تأليفات، ترجمه‌ها و تحقيقات بسياری را در زمينه‌های فناوری اطلاعات و علوم انفورماتيک به رشته تحرير درآورده است. ايشان همچنين مدير مسؤول و صاحب امتياز ماهنامهٔ فروغ هستند.
کتاب کليد وبلاگ در بخش ابتدايی خود با نثری متفاوت به تعريف وبلاگ می‌پردازد و شرايطی را که يک پايگاه اينترنتی بايد برای داشتن نام وبلاگ داشته باشد، شرح می‌دهد. در ادامهٔ اين بخش پيوست‌هايی موجود است که به معرفی چند نمونه وبلاگ ايرانی می‌پردازد. نويسنده سعی دارد در اين بخش با آوردن دلايلی مستند که در زمان تحرير آن ثبت شده‌اند، خواننده را به انتخاب سرويس بلاگر مجاب نمايد. در قسمت بعد نويسنده با شرح گام‌هايی مشخص به همراه تصاوير راه‌انداختن يک وبلاگ در Blogger را به خواننده آموزش می‌دهد.
گام بعدی تشريح بخش‌های محيط ويرايش‌گر بلاگر و بخش‌های تشکيل‌دهنده يک وبلاگ از نظر ظاهری است. تغيير تنظيمات وبلاگ و قالب‌های پيش‌فرض آن را که برای وبلاگ‌هايی با محتوای چپ‌نويس آماده شده و همچنين شرح تگ‌های مهم اين سرويس‌دهنده در ادامه مطالب به تفصيل توضيح داده می‌شود.
گذاشتن لينک و تصاوير در محتوا و توضيح تگ‌های HTML مربوط به اين دو در بخشی جداگانه شرح داده می‌شود.
بخش بعدی روش چگونگی اضافه کردن امکان نظرخواهی به انتهای هر مطلب است. برای اين مهم ضمن اشاره به برخی از سرويس‌دهنده‌های مختص نظرخواهی از قبيل BlogSpeak، HaloScan، YACCS، Falaserio، BlogOut، Enetation و CommentThis به شرح کامل و تصويری استفاده از HaloScan پرداخته می‌شود.
آمار بازديدکنندگان يک وبلاگ و آگاهی از تعداد آنها با معرفی يک شمارنده به نام NedStat و چگونگی عضويت در سايت آن و اضافه کردن کدهای مربوط محتوای قسمت بعدی اين کتاب است. همچنين استفاده از يکی از امکانات جديد بلاگر يعنی شمارنده نيز در همين بخش شرح داده می‌شود.
در بخش پايانی سرويس‌دهنده ايرانی پرشين‌بلاگ به‌صورت مختصر توضيح داده می‌شود. همچنين نکاتی نيز علاوه بر چگونگی عضويت در اين سايت، در اين بخش موجود است.
کليد وبلاگ از جمله کتاب‌هايی است که در حجم کم نوشته شده است و نويسنده قصد دارد تا با پيشنهاد يکی از سرويس‌دهنده‌های مشهور دنيا، راهنمای مناسبی را در اختيار خوانندگان قرار دهد. تصاوير مندرج در اين کتاب به اندازه کافی واضح و گويا هستند و نويسنده دستور ساخت يک وبلاگ فارسی را کاملاً شرح داده است. با توجه به اينکه سايت بلاگر در ماه‌های اخير تغييراتی کلی را در سايت خود اعمال کرده است، اين راهنما نيز مانند راهنماهای موجود مشابه تطابق تصويری و بعضاً توضيحی را با نسخه کنونی ندارد اما به نسبت دو کتاب قبل نسخه جديدتر و مابين نسخه قديم و فعلی را شامل می‌شود. از کمبودهای موجود در اين کتاب می‌توان به شرح تنها يک سرويس‌دهنده اشاره کرد و متاسفانه نويسنده به شرح سرويس‌دهنده‌های ديگر نپرداخته است. مثال‌های کتاب بسيار روشن و حقيقی بوده و از وبلاگ‌های فعال برای اين منظور استفاده شده است.
– مقاله فوق در شماره ۷۹ و ۸۰ کتاب ماه کليات به چاپ رسيده است.
